Month: March 2019

Ad Atticum 16.14

Helpful for this letter: the events of 44 after the death of Caesar (e.g. temple of Telluris) 

<CICERO ATTICO SAL.>

Nihil erat plane quod scriberem. nam cum Puteolis essem, cottidie aliquid novi de Octaviano, multa, etiam falsa, de Antonio.

• nihil erat quod + subjunctive: what kind of clause??
• Puleolis: locative: at Puteoli, in southern Italy on the bay of Naples; chief Italian grain port
• Octavianus: Gaius Julius Caesar Octavianus, formerly Octavius, Caesar’s nephew and adopted son, the future Augustus
• Antonius: i.e. Marcus

ad ea autem quae scripsisti (tris enim acceperam iii Id. a te epistulas), valde tibi adsentior, si multum possit Octavianus, multo firmius acta tyranni comprobatum iri quam in Telluris, atque id contra Brutum fore.

• tris: accusative plural;
• possit: i.e. be powerful
• comprobatum iri: future passive infinitive; indeclinable w/ acta
• tyrani: id est, Caesaris
• firmius…quam
• in Telluris: frequent idiom: sc. aedes: in Telluris aedibus: in the temple of Tellus

sin autem vincitur, vides intolerabilem Antonium, ut quem velis nescias.

• vincitur: i.e. Octavianus
• ut quem velis nescias: so that you won’t know which one you want (i.e. Octavianus or Antonius) sc. in power

O Sesti tabellarium hominem nequam!

• accusative and infinitve of exclamation
• nequam: indeclinable: ‘worthless’

postridie Puteolis Romae se dixit fore.

• Romae: locative

quod me mones ut pedetemptim, adsentior; etsi aliter cogitabam.

• pedetemptim: adv: slowly
• Claudius Marcellus, C. (cos. 50)
• Marcius Philippus, L. (cos. 56)

alia enim eorum ratio; et, si non est, tamen videtur.

sed in isto iuvene, quamquam animi satis, auctoritatis parum est.

• iuvenis: Octavian

tamen vide, si forte in Tusculano recte esse possum, ne id melius sit.

ero libentius; nihil enim ignorabo.

an hoc cum Antonius venerit?

Sed, ut aliud ex alio, mihi non est dubium quin quod Graeci kayh*kon, nos ‘officium’.

• ut aliud ex alio: sc. veniam (C. is moving from one topic of conversation to another
• καθῆκον: kathêkon: proper function
• quod Graeci…nos: sc. vocant

id autem quid dubitas quin etiam in rem publicam praeclare caderet?

• cado, cadere, cecidi, casum: + in or sub aliquem or aliquid: to belong to, be fitting be in accordance with (esp. with philosophical or rhetorical language)

nonne dicimus consulum officium, senatus officium, imperatoris officium? praeclare convenit; aut da melius.

• senatus: here genitive singular
• convenire: agree, be suitable

Male narras de Nepotis filio. valde mehercule moveor et moleste fero. nescieram omnino esse istum puerum.

Caninium perdidi, hominem, quod ad me attinet, non ingratum.

• Caninius: tribune impeached from office and defended by Cicero (in the now lost Pro L. Caninio Gallo, 55 BCE)

Athenodorum nihil est quod hortere; misit enim satis bellum υπόμνημα.

• Athenodorus Calvus: Stoic philosopher contemporary with Cicero. Cicero was writing the third book of de officiis and wanted more philosophical material 
• υπόμνημα : hypomnema, -atis, n: written remark, memorandum 

gravedini, quaeso, omni ratione subveni.

• gravedo, -edinis: a head cold
• subvenire: come to the assistance of; remedy, heal 

avi tui pronepos scribit ad patris mei nepotem se ex Nonis iis quibus nos magna gessimus aedem Opis explicaturum, idque ad populum. videbis igitur et scribes. Sexti iudicium exspecto.

• pronepos, pronepotis: great grandson
• nepos, nepotis: grandson
• magna gessimus: i.e. December 5,  the day (?) that Cicero revealed the conspiracy of Catiline
• Aedis Opis: the Temple of Ops
• explicare (1): give an account of (i.e. the activities that took place in the Temple of Ops, namely Marcus Antonius’ embezzlement of funds)

Ad Atticum 5.1

note:  underlined vocabulary words are links to Lewis and Short;  some notes from DRSB, Select Letters

scripsit Minuturnis mense Maio anno 51

CICERO ATTICO SAL.

Ego vero et tuum in discessu vidi animum et meo sum ipse  testis; quo magis erit tibi videndum ne quid novi decernatur,  ut hoc nostrum desiderium ne plus sit annuum.

• in discessu: Cicero was about to depart for his province, Cilicia in Asia Minor, as proconsul; Atticus had been to visit him at Tusculum
• animus: as often: feelings, disposition
• testis, is: witness
• nostrum desiderium: missing each other
• annuUs, not annus.

De Annio Saturnino, curasti probe. de satis dando vero, te  rogo, quoad eris Romae, tu ut satis des;

• quoad: as long as

et sunt aliquot  satisdationes secundum mancipium, veluti Mennianorum  praediorum vel Atilianorum.

• • satisdatio
  • mancipium,
  • praedium, i: farm, estate, manor                                                                             ____

de Oppio, factum est <ut>  volui, et maxime quo<d de> dccc aperuisti;

• aperio, ire

quae quidem  ego utique vel versura facta solvi volo, ne extrema exactio  nostrorum nominum exspectetur.

• versura

Nunc venio ad transversum illum extremae epistulae tuae versiculum in quo me admones de sorore.

• transversus: a line of writing along the margin at the end of the letter (extrema epistola)
• soror: Atticus’s sister Pomponia, who was married to Cicero’s brother Quintus

quae res se sic habet: ut veni in Arpinas, cum ad me frater venisset, in primis nobis sermo isque multus de te fuit; ex quo ego veni ad ea  quae fueramus ego et tu inter nos de sorore in Tusculano locuti.

• Arpinas, atis: adjective form of Arpinum; Cicero’s villa in Arpinum (the form is neuter singular)
• multus (sc. sermo)
• veni: i.e. I came to the point (we use the same verb)

nihil tam vidi mite, nihil tam placatum quam tum meus frater erat in sororem tuam, ut, etiam si qua fuerat ex ratione sumpta offensio, non appareret.

• ex ratione sumpta:
• appareo,ere: appear

ille sic dies. postridie  ex Arpinati profecti sumus. ut in Arcano Quintus maneret dies fecit; ego Aquini, sed prandimus in Arcano (nosti hunc fundum).

• ille sic dies (sc. abiit, or se habet): that’s how that day went
• postridie: on the next day
• Arcanum: Quintus’s villa at Arx
• dies fecit: the day brought it about that….(it was a holiday)
• prandeo, prandere, prandi, pransus: to eat lunch
• nosti=novisti

quo ut venimus, humanissime Quintus ‘Pomponia’  inquit, ‘tu invita mulieres, ego vero adscivero pueros’. nihil  potuit, mihi quidem ut visum est, dulcius, idque cum verbis tum etiam animo ac vultu.

• invita: imperative
• mulieres, pueros:  not friends but male and female slaves who would dine with the family for the holiday
• adscivero: adscisco (ascisco) ere, adscivi (ascivi), adscitum (ascitum): adopt, take to oneself, invite
• cum…tum: both…and

at illa audientibus nobis ‘ego ipsa  sum’ inquit ‘hic hospita’; id autem ex eo, ut opinor, quod antecesserat Statius ut prandium nobis videret.

• Statius: one of Quintus’s liberti (freedmen)
• hospita, ae: fem. of hospes, here: guest
• videre: here “see to”
• id autem ex eo quod: that remark came from this, as I think, that …

tum Quintus  ‘en’ inquit mihi, ‘haec ego patior cottidie’.

• en tibi

dices ‘quid, quaeso,  istuc erat?’ magnum; itaque me ipsum commoverat; sic absurde et aspere verbis vultuque responderat.

• istuc
• absurde

dissimulavi dolens.

• dissimulare vs. simulare

discubuimus omnes praeter illam, cui tamen Quintus de mensa misit; illa reiecit.

• discumbuere: take ones places at table (clearly the women are reclining as well)
• de mensa misit: Q. sends his wife some dinner

quid multa? nihil meo fratre lenius,  nihil asperius tua sorore mihi visum est; et multa praetereo quae tum mihi maiori stomacho quam ipsi Quinto fuerunt.

• meo fratre; tua sorore: abl. of comparison
• praetereo, ire: omit, pass by without mention.
• maiori stomacho …mihi…Quinto: double dative;

 ego inde Aquinum. Quintus in Arcano remansit et Aquinum ad me postridie mane venit mihique narravit nec secum illam dormire voluisse et cum discessura esset fuisse eius modi qualem ego vidissem.

• mane: adv: in the morning
• cum (Pomponia) disscessura esset, (Pomponiam) fuisse eius modi qualem ego (pridie) vidissem
• eius modi: of that sort

quid quaeris? vel ipsi hoc dicas licet,  humanitatem ei meo iudicio illo die defuisse.

• quid quaeris?: “in short, in a word” (also: noli quaerere)
• licet + subjunctive
• ei: Pomponiae
• humanitas

haec ad te scripsi,  fortasse pluribus quam necesse fuit, ut videres tuas quoque esse partis instituendi et monendi.

• partis: accusative plural

Reliquum est ut ante quam proficiscare mandata nostra exhaurias, scribas ad me omnia, Pomptinum extrudas, cum  profectus eris cures ut sciam, sic habeas, nihil mehercule te  mihi nec carius esse nec suavius.

• mandata nostra exhaurias: a favorite Ciceronian expression in the letters: execute, fulfill my commissions
• Pomptinus: one of Cicero’s legates
• extrudo
• sic habeas: ‘consider’ or ‘think’ + oratio obliqua

A. Torquatum amantissime dimisi Minturnis, optimum virum; cui me ad te scripsisse aliquid in sermone significes  velim.

• Aulus Manlius Torquatus: Praetor in 70